Gezocht in Den Haag: de Afghaanse ministers van Geen Onderwijs

Twee ministers, één lesprogramma: aftrekken

Op 5 oktober heeft het Internationaal Strafhof vier arrestatiebevelen openbaar gemaakt die in 2025 waren uitgevaardigd. Twee doelwitten waren al bekend: opperste leider Haibatullah Akhundzada en opperrechter Abdul Hakim Haqqani. Twee zijn nieuw: minister van Onderwijs Habibullah Agha en minister van Hoger Onderwijs Neda Mohammad Nadim. Volgens de rechters zijn er redelijke gronden om aan te nemen dat alle vier verantwoordelijk zijn voor gendervervolging, een misdrijf tegen de menselijkheid, sinds de machtsovername in 2021, in samenhang met moord, gevangenneming, foltering, verkrachting en gedwongen verdwijningen.

De twee ministers hebben hun plek verdiend. Agha, een geestelijke die de religieuze raad van Kandahar leidde, nam in 2022 het onderwijs over. Een hooggeplaatste talibanfunctionaris vertelde Afghanistan International anoniem dat hij nooit enige formele opleiding heeft genoten. Nadim, voormalig gouverneur, politiechef en militair commandant die had beloofd het seculiere onderwijs uit te roeien, sloot in december van dat jaar de universiteiten voor vrouwen. Zelfs Saudi-Arabië en Turkije veroordeelden het verbod.

‘Meisjes studeerden landbouwkunde en techniek, maar dat paste niet bij de Afghaanse cultuur.’— Neda Mohammad Nadim, talibanminister van Hoger Onderwijs, december 2022

Afghanistan is nu het enige land ter wereld waar meisjes na groep acht niet meer naar school mogen. Elders wordt een onderwijsminister beoordeeld op het aantal leerlingen dat slaagt. In Kabul op het aantal dat nooit binnenkomt.

Sympathie voor vrouwen, een politiek misdrijf

Volgens de rechters hebben de taliban meisjes en vrouwen per decreet beroofd van onderwijs, privacy, gezinsleven en de vrijheid van beweging, meningsuiting, gedachte, geweten en godsdienst. Godsdienstvrijheid, geconfisqueerd in naam van God. Eveneens geviseerd: mensen van wie de seksualiteit of genderidentiteit botste met het talibanbeleid, en de ‘bondgenoten van meisjes en vrouwen’, die als politieke tegenstanders werden behandeld, zelfs als hun verzet louter passief was. In het Islamitisch Emiraat is nalaten op de helft van de bevolking neer te kijken een politieke overtuiging.

De mensheid geschokt, één keer per jaar

Dezelfde dag nam de VN-Mensenrechtenraad in Genève zonder stemming een resolutie aan waarin staat dat het discriminatiesysteem van de taliban tegen vrouwen ‘het geweten van de mensheid zou moeten schokken’. De raad verlengde het mandaat van speciaal rapporteur Richard Bennett, die sinds 2024 Afghanistan niet meer in mag. Volgens VN-cijfers komt de helft van de Afghaanse vrouwen nog maar een- of tweemaal per maand de deur uit. Het geweten van de mensheid komt eenmaal per jaar buiten, in Genève.

De sharia, de enige bevoegde rechtbank

Talibanwoordvoerder Zabihullah Mujahid reageerde dat Afghanistan geen ‘internationaal hof’ erkent en ‘gebonden is aan de uitspraken van de islamitische sharia en haar rechtbanken’. Het hoofd van die rechtbanken is Abdul Hakim Haqqani, een van de vier verdachten. Op 7 oktober voegde het ministerie van Buitenlandse Zaken eraan toe dat de banden van het Hof met de vorige regering, ‘tot stand gekomen onder buitenlandse bezetting’, nietig zijn. Afghanistan trad in 2003 toe tot het Statuut van Rome. In Kabul vervielen de verdragen in augustus 2021, samen met het voortgezet onderwijs voor meisjes.

‘Ik vertegenwoordig Allah, en jullie vertegenwoordigen Satan.’— Haibatullah Akhundzada, opperste leider van de taliban, audiobericht, maart 2024

In die boodschap beloofde hij vrouwen in het openbaar te geselen en te stenigen wegens overspel. In januari 2026 ondertekende hij een wetboek van strafvordering, uitgelekt via de mensenrechtenorganisatie Rawadari, dat echtgenoten toestaat hun vrouw te ‘tuchtigen’: een afranseling wordt pas een misdrijf bij ernstig letsel, en levert dan hooguit vijftien dagen cel op. Straffen hangen ook af van de sociale klasse: schriftgeleerden krijgen een advies. Ook geloofsgenoten worden niet ontzien. Washington houdt de taliban op zijn lijst van ‘entiteiten van bijzondere zorg’ op het gebied van godsdienstvrijheid: volgens een Amerikaanse commissie riskeren wie afwijkt van hun enge lezing van de soennitische islam, of kritiek heeft op hun beleid, detentie, verdwijning, openbare geseling en zelfs executie.

In de lidstaten van het Internationaal Strafhof riskeren de vier verdachten voortaan arrestatie. Mogelijk moeten ze thuisblijven, een levensstijl die ze vrouwen al lang aanbevelen.